Laserpen in je ogen: hoe gevaarlijk is het echt?

"Kan een laserpen je ogen beschadigen?" Het is de vraag die we het vaakst krijgen, en terecht. Je leest verhalen over oogletsel door laserpennen, en tegelijk liggen er miljoenen laserpennen in laatjes op kantoor en thuis. Hoe zit het nu echt? In dit artikel leggen we het rustig uit: wat er gebeurt als een laser in je oog schijnt, waarom het vermogen het verschil maakt, wat je doet als het toch gebeurt, en hoe je een laserpen veilig gebruikt.

Wat doet een laser met je oog?

Je oog is gemaakt om licht te bundelen. De lens achter je pupil richt al het licht dat binnenkomt op een klein stukje van het netvlies. Bij gewoon licht is dat precies wat je wilt: zo zie je scherp. Bij een laser werkt dat tegen je. Een laserstraal is al een smalle, evenwijdige bundel, en je ooglens bundelt die nog verder tot een piepklein puntje op je netvlies. Daar komt dan alle energie van de straal op één plek terecht.

Of dat schade doet, hangt af van twee dingen: hoeveel vermogen de laser heeft en hoe lang het licht op dezelfde plek valt. Een zwakke laser die heel kort in je oog schijnt, geeft vooral een verblinding en een nabeeld, zoals wanneer je even in een felle lamp kijkt. Een sterke laser kan in een fractie van een seconde blijvende schade geven. Daarom zijn er laserklassen.

Laserklassen in het kort

Lasers worden ingedeeld volgens de Europese norm EN 60825-1. Voor jou als gebruiker zijn vooral deze twee van belang:

• Klasse 1: lasers die bij normaal gebruik geen risico geven, bijvoorbeeld in een cd-speler of laserprinter, waar de straal binnenin blijft.
• Klasse 2: zichtbaar laserlicht met een vermogen van 1 mW. Bij een korte, onbedoelde blootstelling beschermt je natuurlijke afweerreactie je oog: je knippert en draait je hoofd weg. Dit is de klasse die bedoeld is voor consumenten.

Alles boven de 1 mW valt in hogere klassen. Daar is die bescherming door je knipperreflex niet meer voldoende, en zulke lasers horen niet in handen van consumenten. Alle laserpennen in onze winkel zijn klasse 2 met 1 mW, en we meten elk exemplaar voordat het verstuurd wordt.

Waarom klasse 2 bij een korte flits veilig is

De grens van klasse 2 is zo gekozen dat een blootstelling van ongeveer een kwart seconde geen schade aan je netvlies doet. Dat is ongeveer de tijd die je nodig hebt om te knipperen of weg te kijken als er iets fels in je oog schijnt. Een laser van klasse 2 die per ongeluk even langs je oog zwaait, is dus geen reden tot paniek.

Maar let op het woord per ongeluk. De bescherming werkt alleen als je reflexen hun werk mogen doen. Wie bewust in de straal blijft kijken, of iemand anders vasthoudt en in de ogen schijnt, omzeilt die bescherming. Daarom is de belangrijkste regel heel simpel: kijk nooit in de straal en richt nooit op ogen, ook niet "voor de grap" en ook niet bij een laser van klasse 2.

Per ongeluk een laser in je oog: wat nu?

Het is gebeurd: een flits groen of rood licht recht in je oog. Wat kun je verwachten en wat doe je?

1. Blijf rustig en kijk weg. Bij een klasse 2 laser zie je meestal een tijdje een gekleurde vlek of een nabeeld, net als na het kijken in een flitser. Dat trekt doorgaans binnen enkele minuten weg.
2. Wrijf niet in je oog. Knipper rustig en geef je ogen even rust.
3. Let op klachten die blijven. Zie je na een uur nog steeds een vlek, wazig of vervormd (rechte lijnen lijken krom), of heb je pijn aan je oog? Bel dan dezelfde dag je huisarts of de huisartsenpost. Die kan je doorverwijzen naar een oogarts.
4. Bij kinderen altijd laten kijken. Kinderen kijken soms nieuwsgierig in een lichtbron in plaats van weg. Heeft een kind in een laser gekeken en klaagt het over het zien, ga dan naar de huisarts.
5. Weet je niet welke laser het was? Bij een onbekende laser, bijvoorbeeld van een marktplaats of uit het buitenland, weet je niet hoe sterk hij werkelijk is. Laat je ogen bij twijfel nakijken.

Dit artikel vervangt geen medisch advies. Bij twijfel ga je altijd naar een arts.

Het echte risico: lasers van onbekende herkomst

De meeste verhalen over oogletsel gaan niet over een nette klasse 2 laserpen, maar over lasers die veel sterker zijn dan toegestaan. Online worden laserpennen verkocht met beloftes als "super krachtig" of "brandt door papier". Ook lasers met een keurig etiket blijken soms sterker dan erop staat. Het probleem: aan de buitenkant zie je het niet.

Waar let je op bij het kopen?

• Een duidelijke vermelding van klasse 2 en tot 1 mW.
• Een verkoper die zegt hoe hij dat controleert. Wij meten elke laserpen voor verzending.
• Wantrouw claims van vele kilometers bereik of beloftes dat de laser iets kan laten branden. Die passen niet bij een veilige laserpen voor consumenten.

Is een laserpen legaal?

Ja. Laserpennen van klasse 2 (1 mW) zijn in Nederland en de rest van de EU legaal te koop en te gebruiken. Wat niet mag, is de laser misbruiken. Een laser richten op vliegtuigen, helikopters, bestuurders of mensen is strafbaar en levensgevaarlijk. Een piloot of automobilist die verblind wordt, kan de controle verliezen, ook door een laser die voor het oog zelf weinig schade doet. Wij verkopen alleen aan klanten van 18 jaar en ouder.

En de ogen van je huisdier?

Ook dieren hebben gevoelige ogen. Speel je met een laserpen met je kat, houd de stip dan altijd op de vloer en schijn nooit op de kop. Eindig het spel met een echt speeltje, zodat je kat iets kan vangen. Meer daarover lees je in laserpen voor je kat: goed of slecht? en op laserpen voor katten.

Zo gebruik je een laserpen veilig: de checklist

• Kijk nooit in de straal, ook niet even.
• Richt nooit op ogen van mensen of dieren.
• Richt nooit op vliegtuigen, voertuigen of verkeer.
• Vermijd spiegelende oppervlakken zoals ramen, spiegels en glanzende schermen, want die kaatsen de straal terug.
• Bewaar de laser buiten bereik van kinderen. Gebruik de veiligheidssleutels van de Pro-modellen.
• Zet de laser uit als je hem niet gebruikt.

Alle regels staan ook op onze pagina veilig gebruik van laserpennen. Wil je een laserpen met sleutels, zodat niemand hem zomaar aanzet? Kijk dan naar de G3 Pro of de andere professionele laserpennen.

Samengevat

Een laserpen van klasse 2 is gemaakt om veilig te zijn bij een korte, onbedoelde flits. Je knipperreflex doet dan het werk. Gevaarlijk wordt het als je bewust in de straal kijkt of een laser gebruikt die sterker is dan hij zou moeten zijn. Koop dus een laserpen waarvan de klasse vaststaat, gebruik hem met gezond verstand, en bij klachten die niet overgaan ga je naar een arts. Dan is een laserpen gewoon een handig en leuk stukje techniek. Benieuwd hoe zo'n laser eigenlijk werkt? Lees laserpen voor beginners.